Rozwój mowy

O kształtowaniu, czy może raczej nabywaniu mowy przez dziecko możemy mówić już w okresie życia płodowego, kiedy to poprzez powłoki brzuszne docierają do niego dźwięki z otaczającego je świata. Już wtedy można mówić o kształtowaniu się mowy, ponieważ jedną z dróg jej przyswajania jest droga słuchowa.

Kolejnym ważnym momentem jest pierwszy krzyk dziecka powiązany z czynnością oddychania. Od chwili narodzin zatem rozpoczyna się proces kształtowania mowy.

Leon Kaczmarek wyróżnia cztery najważniejsze okresy kształtowania się mowy i jej rozwoju:

• 1. OKRES MELODII: Od chwili narodzin do pierwszego roku życia mały człowiek komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku, popłakiwania oraz szeregu rozmaitych dźwięków, które matka potrafi rozpoznać i na ich podstawie zidentyfikować, czy dziecku coś dolega, czy raczej wydawane dźwięki są oznaką zadowolenia. Wtedy możemy mówić już o intencjonalności.
  Dziecko wydaje komunikat, a matka go rozumie.
• 2. OKRES WYRAZU: W okresie od 1 do 2 roku życia dziecko wypowiada pojedyncze słowa, lub ich fragmenty. Oczywiście jest to zawsze sprawa indywidualna, dlatego sprawą kluczową jest inwestowanie w rozumienie.
• 3. OKRES ZDANIA: Występuje między drugim a trzecim rokiem życia. Dziecko potrafi konstruować wypowiedzi o prostej konstrukcji gramatycznej.
• 4. OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECĘCEJ: W wieku od 3 do 7 roku życia dziecko buduje wypowiedzenia i struktury gramatyczne. Czasami nie potrafi jeszcze zastosować poprawnie pewnych konstrukcji, dlatego drogą poszukuje rozwiązań drogą doświadczenia. Można powiedzieć, że w tym okresie dziecko „bawi się językiem”, ale jest to zabawa konstruktywna i ma swoje ściśle określone cele. Bardzo ważną rolę w tym procesie pełnią rodzice, rodzeństwo, dziadkowie i wszyscy ci, którzy stanowią najbliższe otoczenie dziecka. Mały człowiek uczy się poprzez naśladownictwo; obserwuje i czerpie różne wzorce - także językowe - z otoczenia, dlatego ważne jest aby:
• mówić wyraźnie, bez niepotrzebnych i przesadnych zdrobnień,
• komentować i omawiać wykonywane razem z dzieckiem czynności,
• formułować wypowiedzi jasno, zwięźle i konkretnie, a w razie potrzeby pomóc w wykonaniu czynności, o której mówimy, zwiększając rozumienie i budując kontekst dla wykonywanej czynności.

Postępując według tych zasad wpływamy pozytywnie na prawidłowy rozwój mowy dziecka, ponieważ maluch uczy się mowy poprzez słuchanie oraz obserwowanie (mimiki twarzy, gestów jakie towarzyszą mówieniu). Ważną wskazówką dla rodziców dzieci w tym okresie jest to, by nie korygowali nieustannie wymowy dziecka. W tym czasie ma ono prawo do pełnych wdzięku form, które stanowią integralną część procesu nabywania kompetencji językowych. Zatem zdrobnienia, zamiany głosek w wyrazach, bądź ich opuszczanie na początku są zjawiskiem prawidłowym. Należy dać dziecku czas i dostarczać prawidłowych wzorców wymowy. Absolutnie nie wolno karać dziecka za złą wymowę, ośmieszać, czy wprawiać w zakłopotanie poprzez porównywanie do rówieśników. W ten sposób możemy bowiem zniechęcić dziecko do mówienia i wywołać u niego oznaki tzw. stresu komunikacyjnego.

Czytaj poprzedni: "Diagnoza" lub Czytaj następny: "Zaburzenia mowy"